Ông Phạm Thế Duyệt (Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch MTTQ Việt Nam) Trao tặng danh hiệu NNQG

Đường đến danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia

(TTV Online) - Trên 40 năm say mê học hỏi, nghiên cứu, sưu tầm, thiết kế gỗ mỹ thuật.... đến nay ông Phạm Văn Vụ đã có trong tay hàng nghìn sản phẩm mỹ nghệ chạm khảm độc đáo, được lưu bản vẽ cho thế hệ sau. Ông dành nhiều thời gian tâm huyết của mình cho việc đào tạo dạy nghề, viết sách về quy trình thao tác khoa học áp dụng vào nghề nghiệp, với  mục đích bảo tồn, phát triển đồ gỗ chạm khảm ở Việt Nam.

Kiến Trúc Sư... làm mỹ nghệ

 - Khi tìm về cơ sở chạm khảm cao cấp của ông, tôi hình dung ông Phạm Văn Vụ - chủ cơ sở đồ gỗ chạm khảm phải sinh ra ở làng nghề truyền thống hoặc chí ít cũng học nghề từ nhỏ. Nhưng kỳ thực không phải vậy, bởi ông đến với nghề khi tuổi không còn trẻ. Ông Vụ kể: Sau khi tốt nghiệp trường Kiến trúc Mỹ thuật năm 1962, ông được phân công về Bộ Lao động nhận chức Thanh tra. Sau 20 năm công tác , do sức khỏe yếu, năm 1980 ông xin nghỉ mất sức. Lúc đó kinh tế rất khó khăn nhưng ông tự đặt cho mình quyết tâm phải chiến thắng bệnh tật , đói nghèo. Từ đó ông tìm mọi cách để xoay sở với mong muốn thoát nghèo. Được người bạn mách bảo, ông dành thời gian nghiên cứu đồ gỗ có chạm khảm "xà cừ", vì khi đó phong trào làm sạp gụ, tủ chè đang là mốt dược mọi người ưa chuộng. Bằng kiến thứ đã học ở trường cùng với lòng yêu nghề đã giúp ông quyết tâm xác định nghề nghiệp tương lai cho mình. Không quản ngại đường sá xa xôi, ông tìm đến các làng nghề đồ gỗ chạm khảm nổi tiếng như: Phù Khê, Đồng Kỵ (Bắc Ninh), Chuyên Mỹ (Hà Tây cũ), La Xuyên (Nam Định)... vừa đi tham khảo cách làm ăn của họ vừa để "ăn cắp" nghề. Cứ như vậy, vừa làm, vừa học hỏi kinh nghiệm, rồi dần dần ông cũng tạo ra những sản phẩm theo phong cách riêng. Khi có những  sản phẩm trong tay, ông lại lang thang khắp các của hàng đồ gỗ để giới thiệu "đứa con tinh thần" của mình. Nhờ sản phẩm của ông mang nét riêng không trùng lập trên thị trường nên dần dần cũng có nơi tiêu thụ. Lúc này ông mới yên tâm vì công việc mình theo đuổi đã thành công. Không giống bất kỳ cơ sở nào, đồ gỗ chạm khảm của ông Vụ đều được thiết kế một cách tỉ mỉ, khoa học với kiểu dáng đẹp, kết cấu chuẩn xác, chắc chắn...Chính vì thế mà khách hàng đến với ông ngày càng nhiều, không chỉ ở Hà Nội, các tỉnh phía Bắc mà còn xuất khẩu sang Đài Loan, Philipine... Đặc biệt nhân ngày Lễ đại thọ lần thứ 80 của đồng chí Đỗ Mười - Nguyên Tổng bí thư TW Đảng (02/02/1997), ông đã làm tác phẩm "Long Kiếm" kính tặng ông. Vinh dự lần thứ hai, ông đã thiết kế và làm bức tranh sơn mài "tả lại thời kỳ hoạt động cách mạng" của Chủ tịch Kim Nhật Thành. Có những sản phẩm do ông thiết kế đã hàng chục năm trời nhưng nay vẫn phát huy tác dụng và được đăng ký bản quyền kiểu dáng công nghiệp như: Tủ thờ, bục đặt tượng Bác Hồ...

Truyền nghề là giữ nghề

Tủ thờ đăng ký bản quyền kiểu dáng công nghiệp.

 - Là người tâm huyết với nghề, nhiều kinh nghiệm thiết kế, trong quá trình sản xuất, ông đã nghiên cứu cải tiến nhiều khâu quan trọng như: đục chạm khảm, lấp ráp hàn gắn vết nứt, đánh bóng... ông không ngần ngại truyền nghề cho thợ làng gỗ chạm khảm Phù Khê, Đồng Kỵ (Bắc Ninh). Ông vụ còn đào tạo thợ có tay nghề cao bằng phương pháp thực hành kết hợp với lý thuyết. Toàn bộ giáo trình do ông tự nghiên cứu biên soạn theo từng bước của công việc. Đào tạo đến đâu nắm vững công việc đến đó, bài bản về kỹ thuật và mỹ thuật mới hành nghề. Với phương châm biết một dạy một, người trước bảo người sau, không dấu nghề, giỏi từng khâu, tự rút ra bài học để giỏi toàn diện; đào tạo người nào được người ấy. Đào tạo truyền nghề là việc quan trọng hàng đầu để giữ nghề và phát triển nghề truyền thống Việt Nam. Chính vì việc này mà ông Vụ được Tổng bí thư Đỗ Mười mời báo cáo tình hình "nghề" để nhà nước có phương hướng, kế hoạch đào tạo phát triển đội ngũ thợ có tay nghề cao cho các làng nghề ở các lĩnh vực nghề thủ công mỹ nghệ.

 - Đến nay ông đã đào tạo nghề được hơn 20 thợ có tay nghề cao. Có người ở lại cơ sở, có người đi nơi khác nhưng dù ở đâu họ cũng giữ được phong cách làm việc hết sức khoa học mà ông đã truyền lại. Là người thâm niên nghiên cứu nghề, học hỏi rồi trực tiếp làm nghề, tổ chức dạy nghề nên ông Phạm Văn Vụ rất có kinh nghiệm trong việc đào tạo thợ tại chổ. Điều ông băn khoăn nhất hiện nay là phần lớn thợ ở nông thôn thiếu sự giao lưu, trao đổi về kinh nghiệm nghề nghiệp. Vì mãi chạy theo thị hiếu tầm trường, vì lợi ít trước mắt mà một số người bỏ qua nhiều khâu kỹ thuật dẫn đến không đảm bảo sự tinh xảo và độ bền, làm giảm lòng tin đối với khách hàng, đấy là điều đáng buồn nhất. Muốn phát triển lâu dài cần đội ngũ giáo viên có trình độ về khoa học kỹ thuật, trình độ thẩm mỹ để truyền đạt lại lớp thợ trẻ ở các làng nghề hiện nay.

 - Mặc dù công việc nhà xưởng đã có con trai cả Phạm Xuân Thành kế cận và giữ gìn phát triển thương hiệu nhưng ông không cho phép mình nghỉ ngơi. Ông vẫn ngày đêm cần mẫn, trăn trở với nghề, mong sao giữ gìn và phát triển nghề nghiệp của cha ông cho con cháu mai sau. Vừa mới đây, "nghề" đã trả ơn ông bằng danh hiệu Nghệ Nhân Quốc Gia mà TW Hội Mỹ Nghệ Kim Hoàn Đá Quý Việt Nam phong tặng. Đây là phần thưởng vô giá, ghi nhận những đóng góp của ông đối với ngành Mỹ Nghệ Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển.

Phạm Đình